تبریز- استادان و صاحبنظران ادبی با اشاره به جایگاه ویژه شهریار، شعر او را جلوهای از پیوند زبان فارسی با فرهنگ و ادبیات آذربایجان دانسته و بر ماندگاری وی در حافظه فرهنگی کشور تأکید کردند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها- هلنا عطائی: شهریار برای ادبیات ایران تنها نام یک شاعر نیست؛ نامی است که در گذر دههها با حافظه ادبی و فرهنگی ایرانیان گره خورده و در مرز میان زبان، هویت، عاطفه و هنر، جایگاهی ویژه یافته است. شاعری که از یک سو در گستره شعر فارسی به شهرت و ماندگاری رسید و از سوی دیگر، با سرودههای ترکی خود بخشی از فرهنگ، تاریخ و عاطفه مردم آذربایجان را به زبان شعر ثبت کرد.
شهریار را میتوان از معدود شاعرانی دانست که مرزهای زبانی نتوانستند دامنه مخاطبان او را محدود کنند. شعر فارسی او برای مخاطب سراسر ایران آشناست و شعر ترکیاش، بهویژه منظومه ماندگار «حیدربابایه سلام»، در حافظه فرهنگی آذربایجان جایگاهی کمنظیر دارد. همین ویژگی، شهریار را به چهرهای تبدیل کرده است که میتوان از منظرهای مختلف ادبی، فرهنگی و اجتماعی درباره او سخن گفت.
در آثار شهریار، زبان تنها وسیلهای برای انتقال مفهوم نیست؛ زبان بخشی از هویت و خاطره است. او توانست تجربههای شخصی، عشق، اندوه، دلبستگی به زادگاه، باورهای دینی و اجتماعی و دغدغههای انسانی را به شعری تبدیل کند که از مرز زمان و مکان عبور کرده است.
انتخاب سالروز درگذشت شهریار به عنوان «روز شعر و ادب فارسی» نیز از همین منظر قابل تأمل است؛ زیرا این نامگذاری صرفاً یادکرد از یک شاعر نیست، بلکه فرصتی برای توجه دوباره به جایگاه شعر در فرهنگ ایرانی، نسبت زبان و هویت و نقش ادبیات در انتقال میراث فرهنگی به نسلهای آینده است.
در آستانه این روز، برای بازخوانی جایگاه شهریار و بررسی برخی مسائل مهم شعر و ادبیات معاصر، به سراغ دو چهره ادبی نصیر پایگذار، ادیب و شاعر پیشکسوت و صاحبنظر در حوزه زبان، شعر و جناس، و لیلا حسیننیا، شاعر و پژوهشگر ادبی رفتیم؛ گفتوگو با این دو چهره، علاوه بر روایتهایی از ارتباط آنان با شعر و شهریار، به موضوعاتی همچون جایگاه شعر کلاسیک، ضرورت نوآوری در زبان، مسئولیت اجتماعی شاعر، نقش شعر در هویت ملی و نسبت زبان فارسی با زبانهای بومی و مادری میپردازد.
شهریار؛ شاعری در تلاقی دو زبان و دو فرهنگ
نصیر پایگذار در گفتوگو با خبرنگار مهر، شهریار را یکی از چهرههای ماندگار شعر ایران دانست و با اشاره به جایگاه شعر کلاسیک اظهار کرد: ادبیات ایران بدون نامهایی مانند فردوسی، سعدی، حافظ و شهریار، بخش مهمی از هویت و اعتبار خود را از دست میدهد.
وی با بیان اینکه شعر کلاسیک همچنان ظرفیتهای گستردهای برای ارتباط با مخاطب دارد، افزود: پس از ظهور شعر نو و جریانهای جدید ادبی، شعر کلاسیک از بین نرفت و همچنان جایگاه خود را حفظ کرد؛ زیرا وزن، قافیه، موسیقی کلمات و ساختار ویژه شعر کلاسیک، ظرفیتهایی هستند که نمیتوان به سادگی جایگزینی برای آنها پیدا کرد.
پایگذار ادامه داد: غزل و قصیده تنها قالبهایی برای کنار هم قرار گرفتن کلمات نیستند؛ در آنها نوعی موسیقی و هندسه وجود دارد که از پیوند وزن، قافیه، واژه و معنا شکل میگیرد و همین ویژگی باعث شده است آثار شاعران بزرگ در طول قرنها همچنان خوانده و شنیده شوند.
وی با اشاره به جایگاه شهریار در این میان گفت: شهریار از آن جهت اهمیت دارد که توانست در عین بهرهگیری از ظرفیتهای شعر کلاسیک، زبان و تجربه شخصی خود را وارد شعر کند و ارتباطی عمیق با مخاطب برقرار سازد.
چرا شعر کلاسیک همچنان زنده است؟
پایگذار در ادامه با اشاره به جایگاه شعر کلاسیک در روزگار معاصر اظهار کرد: اگر بخواهیم حافظ، فردوسی، سعدی، شهریار و صدها شاعر بزرگ دیگر را از پیکره ادبیات ایران حذف کنیم، عملاً بخش بزرگی از داشتههای فرهنگی خود را از دست دادهایم.
وی افزود: با ظهور شعر نو و استقبال از جریان نیما، شعر کلاسیک همچنان به حیات خود ادامه داد؛ زیرا زیبایی وزن و قافیه و موسیقی موجود در کلمات و ساختار شعر کلاسیک، جایگزینناپذیر است.
این شاعر و ادیب تأکید کرد: شعر نو و جریانهای جدید ادبی را نباید در تقابل با شعر کلاسیک تعریف کرد. هر کدام ظرفیتها و ویژگیهای خود را دارند، اما شعر کلاسیک همچنان توانایی آن را دارد که با مخاطب امروز ارتباط برقرار کند.
نوآوری؛ حلقه مفقوده ماندگاری شعر
پایگذار در بخش دیگری از گفتوگو با خبرنگار مهر، نوآوری را یکی از مهمترین الزامات ماندگاری اثر ادبی عنوان کرد و گفت: در سخنرانی، نویسندگی و شعر، اگر نوآوری وجود نداشته باشد، مخاطب خسته میشود.
وی افزود: شاعر و نویسنده باید دائماً به دنبال نگاه تازه و بیان جدید باشد. استفاده مداوم از تعابیر و تشبیهات کلیشهای موجب میشود اثر ادبی تازگی خود را از دست بدهد.
پایگذار با اشاره به تشبیه «روی ماه» گفت: این تعبیر ممکن است در زمانی نو و جذاب بوده باشد، اما وقتی یک تشبیه بارها استفاده شود، دیگر همان اثرگذاری اولیه را ندارد.
وی ادامه داد: در موضوعاتی مانند عشق که در طول تاریخ بارها درباره آن شعر گفته شده است، شاعر امروز اگر حرف تازهای نداشته باشد، ناخواسته وارد مسیر تکرار میشود. بنابراین وظیفه شاعر این است که حتی درباره موضوعات قدیمی، زاویه دید تازهای پیدا کند.
۲۷شهریور؛ فرصتی برای بازخوانی جایگاه شعر
پایگذار درباره نامگذاری ۲۷ شهریور به نام روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد شهریار اظهار کرد: باید از تلاشهای دکتر شعردوست یاد کرد که با وجود مخالفتهای فراوان، در مجلس برای ثبت این روز به نام شهریار تلاش کردند.
وی افزود: وقتی برای مادر، پدر، پزشک و پرستار روزهای بزرگداشت وجود دارد، شعر و ادب نیز که بخش مهمی از هویت فرهنگی جامعه است، نیازمند جایگاهی ویژه است.
این ادیب پیشکسوت تأکید کرد: بزرگداشت شهریار نباید تنها به برگزاری مراسم محدود شود، بلکه باید فرصتی برای توجه بیشتر به شعر، ادبیات و ظرفیتهای زبانی کشور باشد.
وی همچنین با اشاره به جایگاه ادبیات ترکی در ایران گفت: در کنار زبان فارسی، نمیتوان ظرفیت ادبی زبان ترکی را نادیده گرفت. شعر ترکی آذری بخشی از میراث فرهنگی ایران است و شهریار نمونهای روشن از ظرفیت این زبان و ادبیات است.
نخستین جرقه دلبستگی به شهریار
پایگذار در ادامه از نخستین مواجهه خود با شعر شهریار گفت: در دوران اول راهنمایی با شعر «آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا» آشنا شدم. در آن زمان شناخت عمیقی از ادبیات نداشتم، اما این شعر تأثیر زیادی بر من گذاشت و علاقهای عمیق به شهریار و شعر در من شکل گرفت.
وی افزود: بعدها این فرصت نصیبم شد که خود استاد شهریار را از نزدیک ببینم. برای آن دیدار، بهترین خط خود را به کار بردم و شعری را که در وصف ایشان سروده بودم، تقدیم استاد کردم.
پایگذار با اشاره به آن شعر اظهار کرد:
دیار ملک سخن چون شهریار ندارد
صفای محضر روی تو شهر، یار ندارد
قلمرو سخنت هیچ شهریار ندارد
به غیر شعر تو، عارف شهر، یار ندارد
وی افزود: شهریار برای من تنها یک شاعر نیست، بلکه بخشی از خاطره ادبی و فرهنگی نسل ماست؛ شاعری که توانست با زبان شعر، احساسات و تجربههایی را بیان کند که برای بسیاری از مردم آشنا و قابل لمس بود.
شعر؛ زبان مشترک نسلها
پایگذار با تأکید بر ضرورت انتقال ادبیات به نسل جدید گفت: اگر قرار است شعر و ادبیات در جامعه زنده بماند، باید بتوانیم آن را با زبان و شیوهای تازه به نسل آینده منتقل کنیم.
وی افزود: نسل جدید با جهان متفاوتی روبهرو است و نمیتوان انتظار داشت صرفاً با همان شیوههای گذشته با ادبیات ارتباط برقرار کند. باید زمینهای فراهم شود که جوانان ضمن آشنایی با میراث ادبی، فرصت تجربه و خلاقیت نیز داشته باشند.
این شاعر و ادیب گفت: زبان باید زنده باشد و ادبیات نیز زمانی زنده میماند که در کنار حفظ ریشهها، امکان نوآوری و تجربههای تازه در آن وجود داشته باشد.
شعر و هویت ملی در نگاه لیلا حسیننیا
در ادامه این گزارش، به سراغ لیلا حسیننیا، شاعر و پژوهشگر ادبی رفتیم؛ شاعری که از سالهای نوجوانی با شعر انس گرفته و تجربه حضور در محافل ادبی و فرهنگی، نگاه او را به جایگاه شعر و نقش شاعر در جامعه شکل داده است.
حسیننیا در گفتوگو با خبرنگار مهر، درباره جایگاه شعر در جامعه و تجربه حضور خود در محضر رهبر شهید اظهار کرد: آن حضور از دو جهت برای من تجربهای متفاوت بود؛ نخست اینکه ایشان خود شاعر بودند و دوم اینکه نگاه بسیار دقیق و تیزبینانهای به شعر داشتند.
وی افزود: نگاه ایشان به شعر، یک نگاه گذرا و معمولی نبود، بلکه نگاهی حرفهای و شاعرپرور بود. ایشان شعر را میشناختند و نسبت به ظرفیتهای شاعران جوان و جریانهای شعری توجه ویژهای داشتند.
حمایت از شعر جوان و شکلگیری جریان شعر انقلاب
حسیننیا ادامه داد: آنچه امروز به عنوان جریان شعر انقلاب، بهویژه در دهه ۹۰، شناخته میشود، بخشی از مسیر خود را مدیون حمایتهایی است که از شاعران و استعدادهای جوان صورت گرفت.
وی افزود: اگر این حمایتها وجود نداشت، در میان هیاهوی فضای مجازی و رسانهای، بسیاری از ظرفیتهای شعری ممکن بود دیده نشوند یا فرصت رشد پیدا نکنند.
این شاعر و پژوهشگر ادبی گفت: حمایت از شاعر جوان فقط حمایت از یک فرد نیست؛ در واقع حمایت از آینده ادبیات و فرهنگ جامعه است، زیرا بسیاری از جریانهای ادبی از همین استعدادهای جوان شکل میگیرند.
شاعر در برابر جامعه مسئول است
حسیننیا درباره مسئولیت اجتماعی شاعر نیز اظهار کرد: شاعر نمیتواند نسبت به جامعهای که در آن زندگی میکند بیتفاوت باشد. شعر تنها بیان احساسات فردی نیست و در بسیاری از مواقع میتواند بازتابدهنده شرایط اجتماعی و تاریخی یک جامعه باشد.
وی افزود: پس از شهادت رهبر شهید نیز این احساس مسئولیت در میان شاعران انقلاب بیشتر نمود پیدا کرد و شاعران تلاش کردند در عرصههای اجتماعی، ایثار و شهادت با زبان شعر حضور پیدا کنند.
حسیننیا گفت: شاعران تلاش کردهاند با تولید شعر و آثار ادبی، فضای اجتماعی را نسبت به موضوعاتی مانند ایثار، شهادت و مقاومت حساس نگه دارند و این مسئولیتی است که هر شاعر متعهدی نسبت به جامعه خود احساس میکند.
سعدی؛ شاعری برای تمام فصلهای زندگی
حسیننیا در پاسخ به این پرسش که کدام کتاب یا دیوان شعر بیش از همه در زندگی ادبی او حضور دارد، گفت: کلیات سعدی، شامل گلستان، بوستان و غزلیات، کتابی است که همواره به آن مراجعه میکنم.
وی افزود: تلاش میکنم هر روز مراودهای با سعدی داشته باشم. سعدی برای من تنها معلم زبان فارسی و دستور زبان نیست، بلکه راهنمایی برای زندگی است.
این شاعر و پژوهشگر ادبی ادامه داد: در بسیاری از موقعیتهای زندگی، وقتی درباره انتخاب روش برخورد با یک مسئله دچار تردید میشوم، مراجعه به سعدی میتواند راهگشا باشد؛ زیرا سعدی تنها درباره واژهها و زیباییهای زبانی سخن نمیگوید، بلکه درباره انسان و شیوه زیستن نیز حرفهای بسیاری برای گفتن دارد.
شهریار؛ نماد پیوند زبان و هویت
حسیننیا درباره اینکه چرا شاعری با زبان مادری ترکی، به نماد روز شعر و ادب فارسی تبدیل شده است، اظهار کرد: این موضوع از نظر فرهنگی بسیار مهم است.
وی افزود: در ایران، زبان فارسی یکی از عناصر اصلی و مقوم هویت ملی است؛ همان زبان مشترکی که طی قرنها اقوام و فرهنگهای مختلف را در کنار یکدیگر قرار داده و تنوع قومی و فرهنگی را در چارچوب یک هویت ملی به هم پیوند داده است.
حسیننیا ادامه داد: انتخاب شهریار برای روز شعر و ادب فارسی نشان میدهد که میان زبان مادری و زبان ملی لزوماً تضادی وجود ندارد. یک شاعر میتواند به زبان مادری خود عشق بورزد و در عین حال در زبان فارسی نیز اثری ملی و ماندگار خلق کند.
وی گفت: شهریار دقیقاً در همین نقطه قرار دارد؛ شاعری که زبان مادریاش ترکی است، اما آثار فارسی او نیز جایگاهی بسیار مهم در ادبیات معاصر ایران دارد.
شهریار؛ روایتی از وحدت در عین تنوع
این پژوهشگر ادبی با اشاره به جایگاه شهریار در فرهنگ ایرانی اظهار کرد: شهریار نشان میدهد که تنوع زبانی و فرهنگی میتواند در کنار هویت ملی قرار بگیرد و حتی آن را غنیتر کند.
وی افزود: ادبیات فارسی در طول تاریخ توانسته است فرهنگهای مختلف را در کنار یکدیگر قرار دهد و شهریار نیز نمونهای معاصر از همین ظرفیت است.
حسیننیا تأکید کرد: نباید زبانهای مادری را در برابر زبان فارسی تعریف کرد. زبان فارسی زبان ملی و عامل پیوند فرهنگی است و زبانهای مادری نیز حامل بخشی از تجربهها، خاطرات و فرهنگهای بومی هستند. این دو میتوانند در کنار یکدیگر به غنای فرهنگی ایران کمک کنند.
هذیان دل؛ چهرهای دیگر از شهریار
حسیننیا در ادامه برای اشاره به یکی از ابعاد کمتر دیدهشده شعر شهریار، به اثر «هذیان دل» اشاره کرد و گفت: برای شناخت عظمت شعری شهریار، نباید تنها به آثار مشهور او بسنده کرد؛ برخی سرودههای او کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، در حالی که از نظر ادبی و محتوایی ارزش بالایی دارند.
وی «هذیان دل» را از جمله این آثار دانست و افزود: در این شعر، نگاه عمیق و اندوه شاعر به هستی، گذر عمر، عشق و تجربههای انسانی به خوبی نمایان شده است.
حسیننیا با اشاره به بخشی از این شعر گفت:
افسانه عمرم آورد خواب
عمری که نبود خواب دیدم
در سیر گذشت روزگاران
امواج به پیچ و تاب دیدم
از عشق و جوانیام چه پرسی
من دسته گلی بر آب دیدم…
وی افزود: همین نوع نگاه نشان میدهد که شهریار تنها شاعر عاطفه و احساس نیست، بلکه در بسیاری از آثارش با مسئله هستی، گذر زمان، جوانی، عشق و معنای زندگی نیز مواجه میشود.
شهریار؛ میراثی برای امروز و فردا
شهریار در حافظه ادبی ایران، چهرهای است که نمیتوان او را صرفاً در قالب یک شاعر کلاسیک، یک شاعر معاصر یا حتی شاعر یک منطقه جغرافیایی تعریف کرد. اهمیت او در این است که توانست مجموعهای از تضادهای ظاهری را در شعر خود به یکدیگر پیوند دهد؛ زبان فارسی و ترکی، فرهنگ بومی و هویت ملی، سنت ادبی و تجربه معاصر، عاطفه فردی و دغدغه اجتماعی.
گفتوگو با نصیر پایگذار نشان میدهد که ماندگاری شهریار را باید در پیوند او با سنت ادبی و در عین حال تواناییاش برای برقراری ارتباط مستقیم با مخاطب جستوجو کرد؛ شاعری که از میراث شعر کلاسیک بهره گرفت اما در بیان احساس و تجربه انسانی، صدای خاص خود را داشت.
از سوی دیگر، نگاه لیلا حسیننیا به شهریار، بر ظرفیت فرهنگی و هویتی این شاعر تأکید میکند؛ شاعری که زبان مادریاش ترکی بود اما شعر فارسی او نیز بخشی از حافظه ادبی و هویت فرهنگی ایران شد.
شاید مهمترین پیام بزرگداشت شهریار نیز همین باشد؛ اینکه شعر و زبان را نباید صرفاً در چارچوب قالبها و مرزهای جغرافیایی دید. ادبیات زمانی ماندگار میشود که بتواند میان انسانها ارتباط برقرار کند، تجربههای مشترک را به زبان بیاورد و در عین حفظ ریشهها، امکان گفتوگو با نسلهای آینده را نیز فراهم کند.
۲۷ شهریور از این منظر، بیش از آنکه صرفاً مناسبتی برای برگزاری آیینهای بزرگداشت باشد، فرصتی برای بازخوانی جایگاه شعر و ادب در جامعه است؛ فرصتی برای اینکه دوباره از خود بپرسیم چگونه میتوان میراثی مانند فردوسی، سعدی، حافظ و شهریار را به نسلی منتقل کرد که در جهانی متفاوت از نسلهای گذشته زندگی میکند.
شهریار از میان رفته است، اما شعر او همچنان در زبان مردم جاری است؛ در غزل فارسی، در ترانههای ترکی، در خاطره آذربایجان و در حافظه ادبی ایران. شاید ماندگارترین بزرگداشت برای چنین شاعری نیز نه صرفاً در مراسم و عنوانها، بلکه در زنده نگه داشتن شعر، خواندن آثار او و فراهم کردن زمینهای برای خلق ادبیات تازه باشد؛ ادبیاتی که همچون شعر شهریار، بتواند از مرز زمان و زبان عبور کند و با نسلهای بعدی سخن بگوید.
کد مطلب 6945564
-
شهریار فراتر از یک شاعر؛ روایتی از هویت، خاطره و ریشههای ایرانی
-
خشکناب میزبان یکی از آیینهای بزرگداشت استاد شهریار
-
سرمست: از ظرفیت شهریار برای دیپلماسی فرهنگی استفاده کنیم
-
عارف: ارتباط دولت با تشکلهای دانشگاهی نیازمند جبران است
-
«ترینیتی: مادر، من و خانه» روی پرده رفت؛ روایت تنهایی و جستجوی هویت
-
ارتقای ظرفیت هیئات مذهبی استان سمنان برای گفتمانسازی فرهنگی
-
دستگیری سارقان اماکن خصوصی با ۲۵ فقره سرقت در تبریز
-
اورژانس چهارمحالوبختیاری؛ از آمادهباش در شرایط جنگی تا جذب خیران
-
علت فوت «امیرحسام»؛ التهاب مغزی ناشی از ویروس هاری
-
جنگ ایران ۱۰۷ میلیارد دلار هزینه سوخت بیشتر برای آمریکاییها داشت
-
پیشگیری از اعتیاد؛ زنجیرهای از خانواده تا جامعه
-
انیمیشن کوتاه «کرگوش» در میان راهیافتگان به جشنواره استونی
-
آغاز هفته با ۳ دیدار؛ جدال مدعیان برای صدرنشینی
-
بوشهر و اورنبورگ روسیه برای توسعه همکاریهای تجاری برنامهریزی میکنند
-
ادعای ترامپ: در مراحل پایانی جنگ با ایران هستیم
-
مرز تجاری چذابه از فردا صبح بازگشایی میشود
-
وادی: برای المپیک ۲۰۳۲ و ۲۰۳۶ از امروز باید استعدادها را بسازیم
-
سرهنگ محمدجانی: مردم ستون اقتدار ایران و سد محکم برابر دشمن هستند
-
خوانساری: رسانه حضور مردم را به حافظه جمعی تبدیل میکند
-
موسوی: محدودیت برق به تولیدکنندگان بخش کشاورزی آسیب میزند
-
شفتی ها از رمز ماندگاری اجتماعات شبانه می گویند
-
رشتیها ۲۰۰ شب در میدان شهدای ذهاب حماسه آفریدند
-
کاروان «همکلاسی» به رشت رسید؛ حمایت از دانشآموزان مناطق کمبرخوردار
-
روزنامههای اقتصادی پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه